جلسه چهارم : Diode Value در تعمیرات موبایل با مولتی‌متر

مقدمه

یکی از مهارت‌های اساسی که هر تعمیرکار موبایل باید به آن تسلط داشته باشد، اهم‌چک (Diode Value Check) است.

اهم‌چک به ما کمک می‌کند وضعیت بسیاری از مسیرها و خطوط روی برد را بررسی کنیم و مشخص کنیم آیا یک مسیر نسبت به زمین رفتار طبیعی دارد یا احتمال وجود اتصال کوتاه، نشتی یا ایراد در یکی از قطعات متصل به آن وجود دارد.

در تعمیرات موبایل، اهم‌چک معمولاً یکی از نخستین تست‌هایی است که پیش از انجام تعمیرات تخصصی‌تر انجام می‌شود.

برای مثال، هنگامی که گوشی روشن نمی‌شود، مصرف غیرعادی دارد، دچار خاموشی شده یا یکی از ولتاژهای اصلی آن ایجاد نمی‌شود، بررسی Diode Value خطوط مختلف نسبت به GND می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره وضعیت برد در اختیار ما قرار دهد.

۱. Diode Value چیست؟

در تعمیرات موبایل اندازه‌گیری Diode Value یک مسیر نسبت به زمین برد است.

برای انجام این تست، مولتی‌متر را روی حالت تست دیود قرار می‌دهیم و مقدار نمایش‌داده‌شده روی صفحه را بررسی می‌کنیم. این مقدار معمولاً بر حسب ولت نمایش داده می‌شود، اما در بازار تعمیرات موبایل «اهم‌چک» گفته می‌شود.

به زبان ساده:

اهم‌چک یعنی بررسی مقدار Diode Value یک مسیر نسبت به زمین برد.

در تعمیرات موبایل، یکی از روش‌های متداول این است که مقدار Diode Value یک مسیر یا خط را نسبت به زمین برد (GND) بررسی کنیم.

عدد یا مقداری که روی صفحه مولتی‌متر مشاهده می‌کنیم، می‌تواند به ارزیابی وضعیت آن خط کمک کند.

این مقدار با مقاومت واقعی بر حسب Ω تفاوت دارد؛ بنابراین نباید آن را با اندازه‌گیری مقاومت در حالت Ω اشتباه گرفت.

۲. چرا اهم‌چک (Diode Value)در تعمیرات موبایل مهم است؟

برد موبایل از تعداد زیادی مسیر، قطعه و خطوط تغذیه تشکیل شده است.

بسیاری از این خطوط به قطعات مختلفی مانند:

• خازن
• مقاومت
• سلف
• دیود
• آی‌سی
• کانکتورها

متصل هستند.

اگر یکی از این قطعات دچار خرابی شود یا یکی از خطوط با مشکل مواجه شود، ممکن است Diode Value آن خط نسبت به زمین تغییر کند.

بنابراین با اهم‌چک می‌توان پیش از انجام تعمیرات پیچیده‌تر، دید اولیه‌ای از وضعیت برد به دست آورد.

از اهم‌چک می‌توان برای موارد زیر استفاده کرد:

• بررسی احتمال اتصال کوتاه
• بررسی خطوط تغذیه
• بررسی مسیرهای مختلف برد
• مقایسه خطوط مشابه
• بررسی وضعیت برخی قطعات
• تعیین محدوده احتمالی ایراد
• بررسی تغییرات Diode Value یک خط

۳. قبل از اهم‌چک چه نکاتی را رعایت کنیم؟

پیش از هرگونه اندازه‌گیری روی برد موبایل، باید چند نکته مهم را رعایت کرد.

گوشی باید خاموش باشد

اهم‌چک روی بردی که دارای ولتاژ است، می‌تواند باعث خطا در اندازه‌گیری و در شرایط نامناسب موجب آسیب به مولتی‌متر یا مدار شود.

بنابراین پیش از اهم‌چک:

باتری را جدا کنید.

۴. تنظیم مولتی‌متر برای اهم‌چک

برای اندازه‌گیری Diode Value باید مولتی‌متر را روی حالت تست دیود قرار دهید.

علامت این حالت معمولاً به شکل یک دیود روی مولتی‌متر مشخص شده است.

در این حالت، مولتی‌متر مقدار افت ولتاژ مسیر را نمایش می‌دهد. این مقدار ممکن است به‌صورت عددی مانند:

0.180 – 0.450 – 0.650

روی صفحه نمایش داده شود.

در تعمیرات موبایل، این عدد معمولاً به‌صورت رایج «اهم» یا «اهم‌چک» نامیده می‌شود، اما از نظر فنی این مقدار Diode Value است و با مقاومت واقعی بر حسب Ω تفاوت دارد.

۵. روش صحیح اهم‌چک روی برد موبایل ⭐

این بخش یکی از مهم‌ترین قسمت‌های آموزش است.

برای اندازه‌گیری Diode Value یک مسیر نسبت به زمین برد، در روش رایج تعمیرات موبایل:

پراپ مثبت مولتی‌متر →  GND یا منفی برد

پراپ منفی مولتی‌متر →مسیر یا نقطه موردنظر

یعنی:

قرمز → GND

مشکی → مسیر موردنظر

در این روش، عدد نمایش‌داده‌شده روی مولتی‌متر نشان‌دهنده Diode Value اندازه‌گیری‌شده از آن نقطه نسبت به زمین است.

توجه داشته باشید که در تست دیود، جهت قرارگیری پراب‌ها اهمیت زیادی دارد و با روش اندازه‌گیری مقاومت واقعی یکسان نیست.

۶. GND یا زمین برد چیست؟

GND مخفف Ground به معنی زمین است.

در برد موبایل، نقاط مختلف مدار به یک شبکه مشترک به نام GND متصل هستند.

برای پیدا کردن GND می‌توان از نقاطی مانند موارد زیر استفاده کرد:

• شیلدهای فلزی متصل به زمین
• بدنه فلزی برخی کانکتورها
• نقاط مشخص‌شده روی برد
• پایه منفی باتری، در صورت دسترسی صحیح
• نقاط GND مشخص‌شده در شماتیک یا بردویو

البته باید اطمینان حاصل کنیم نقطه‌ای که به‌عنوان GND انتخاب کرده‌ایم، واقعاً به زمین برد متصل است.

۷. چرا جهت قرار دادن پراب‌ها مهم است؟

در تعمیرات موبایل، معمولاً Diode Value خطوط برد نسبت به زمین را با یک جهت مشخص اندازه‌گیری می‌کنیم:

پراپ مثبت روی GND

و

پراپ منفی روی مسیر مورد نظر

این موضوع به‌ویژه زمانی اهمیت دارد که  بخواهیم نتایج اندازه‌گیری را با مقادیر ثبت‌شده در بردویو، شماتیک یا اندازه‌گیری‌های قبلی مقایسه کنیم.

اگر جای پراب‌ها را عوض کنیم، ممکن است مقدار متفاوتی مشاهده شود یا حتی مولتی‌متر عددی نمایش ندهد.

بنابراین بهتر است هنگام انجام اهم‌چک، همواره از یک روش ثابت استفاده کنیم تا نتایج قابل مقایسه باشند.

۸. عدد اهم چه چیزی به ما می‌گوید؟

یکی از اشتباهات رایج افراد مبتدی این است که تصور می‌کنند:

هر عدد پایین = اتصال کوتاه

اما این برداشت همیشه صحیح نیست.

هر خط روی برد موبایل رفتار یکسانی ندارد.

برخی خطوط ممکن است ذاتاً Diode Value پایینی نسبت به GND داشته باشند و این موضوع لزوماً به معنی خرابی نیست.

از سوی دیگر، یک خط ممکن است مقدار بسیار بالایی داشته باشد یا OL نشان دهد که در شرایط خاص می‌تواند نشان‌دهنده قطعی مسیر یا نبود اتصال موردنظر باشد.

بنابراین یک عدد به‌تنهایی نمی‌تواند همیشه سالم یا معیوب بودن یک خط را مشخص کند.

باید بدانیم:

• این خط مربوط به چه مداری است؟
• چه قطعاتی به آن متصل هستند؟
• مقدار طبیعی Diode Value این خط چقدر است؟
• آیا با یک برد سالم مقایسه شده است؟
• آیا در شماتیک یا بردویو اطلاعاتی درباره آن وجود دارد؟

۹. مقاومت بسیار پایین؛ آیا یعنی اتصال کوتاه؟

در این بخش بهتر است به‌جای مقاومت، از مفهوم Diode Value استفاده کنیم.

فرض کنید روی یک خط مقدار Diode Value بسیار پایینی مشاهده می‌کنیم.

نباید بلافاصله نتیجه بگیریم:

«این خط دچار اتصال کوتاه است.»

ممکن است این مقدار پایین به دلیل وجود یک قطعه یا مدار داخلی یک آی‌سی باشد.

مهم : بعضی از مسیر ها در تست buzzer بعد از اتصال پراپ مولتی متر بوق میزنن ولی اگر از همین مسیر دیود ولیو بگیریم میبینیم که اهم پایینی دارن ولی منفی نیستن . بعضی مولتی متر ها از اهم 0.000 تا 0.080 را در تست buzzer بوق میزنن .برای تست دقیق تر باید از این مسیر دیود ولیو هم بگیریم .

اگر دیود ولیو از 0.000 تا 0.003 بود این مسیر منفی یا اتصال کوتاه شده است ولی اگر عدد بالاتر بود مسیر منفی نمیباشد و فقط diode value پایین است

برای مثال، برخی خطوط تغذیه یا خطوط متصل به مدارهای خاص می‌توانند Diode Value نسبتاً پایینی نسبت به زمین داشته باشند.

پس:

Diode Value پایین ≠ همیشه اتصال کوتاه

اتصال کوتاه واقعی زمانی اهمیت پیدا می‌کند که مقدار اندازه‌گیری‌شده با وضعیت طبیعی آن خط تفاوت داشته باشد یا شواهد دیگری نیز وجود داشته باشد.

۱۰. OL یا بی‌نهایت در اهم‌چک چیست؟

اگر مولتی‌متر عبارت‌هایی مانند:

OL

یا علامت بی‌نهایت را نمایش دهد، معمولاً به این معناست که مسیر موردنظر از دید مولتی‌متر در جهت تست دیود، مسیر قابل اندازه‌گیری ندارد یا مقدار آن خارج از محدوده نمایش دستگاه است.

اما OL نیز به‌تنهایی به معنی معیوب بودن یا قطع شدن مدار نیست.بعضی از مسیر ها با وجود OL بودن از سلامت کامل برخوردارن .

برای چک کردن سلامت این مسیر باید بدانیم در آن نقطه انتظار چه مقدار Diode Value داریم و حتما از برد مشابه برای تست استفاده میکنیم

و نتیجه را با برد سالم یا اطلاعات بردویو مقایسه کنیم.

۱۱. تفاوت اهم‌چک با حالت Buzzer

حالت Buzzer یا تست اتصال، برای تشخیص سریع وجود مسیری با مقاومت بسیار پایین استفاده می‌شود.

وقتی مقاومت بین دو نقطه از حد مشخصی پایین‌تر باشد، مولتی‌متر صدای بوق ایجاد می‌کند.

اما نکته مهم این است که:

Buzzer مقدار Diode Value یا مقدار دقیق مقاومت را به ما نشان نمی‌دهد.

به همین دلیل در تعمیرات موبایل، نباید تنها به صدای بوق اکتفا کرد.

ممکن است دو خط مختلف هر دو در حالت Buzzer بوق بزنند، اما Diode Value واقعی آن‌ها کاملاً متفاوت باشد.

به همین دلیل حالت تست دیود برای بررسی دقیق‌تر Diode Value اهمیت زیادی دارد.

۱۲. چرا حالت تست دیود در عیب‌یابی مهم‌تر است؟

فرض کنید دو مسیر داریم.

در هر دو مسیر، مولتی‌متر در حالت Buzzer بوق می‌زند.

اگر فقط به بوق توجه کنیم، ممکن است تصور کنیم هر دو مسیر وضعیت یکسانی دارند.

اما وقتی مولتی‌متر را روی حالت تست دیود قرار می‌دهیم، ممکن است برای مثال یک مسیر Diode Value پایین‌تری نسبت به مسیر دیگر داشته باشد.

این اختلاف می‌تواند در عیب‌یابی بسیار مهم باشد.

بنابراین:

Buzzer برای بررسی سریع

و

حالت تست دیود برای مشاهده و تحلیل Diode Value

کاربرد دارد.

۱۳. اهم‌چک خازن‌های روی برد

خازن‌ها از جمله قطعاتی هستند که در اهم‌چک خطوط برد اهمیت زیادی دارند.

بسیاری از خازن‌های SMD روی برد، یک پایه به خط مدار و پایه دیگر به GND متصل هستند.

اگر خازنی روی یک خط تغذیه قرار داشته باشد و آن خط دچار اتصال کوتاه شده باشد، ممکن است هنگام اهم‌چک از طریق همان خازن، Diode Value بسیار پایینی نسبت به زمین مشاهده کنیم.

اما نکته مهم این است:

پایین بودن Diode Value روی یک خازن، لزوماً به معنی معیوب بودن خود خازن نیست.

ممکن است اتصال کوتاه در بخش دیگری از همان خط وجود داشته باشد و ما آن را از طریق خازن مشاهده کنیم.

به همین دلیل باید مسیر کامل خط را بررسی کنیم.

۱۴. اهم‌چک سلف روی برد

سلف‌ها نیز در خطوط تغذیه موبایل اهمیت زیادی دارند.

در بسیاری از مدارهای تغذیه، سلف بین خروجی یک رگلاتور یا آی‌سی تغذیه و بخش مصرف‌کننده قرار دارد.

در صورت وجود ایراد در یکی از طرفین سلف، می‌توان با اندازه‌گیری Diode Value در دو طرف آن و مقایسه نتایج، محدوده ایراد را کوچک‌تر کرد.

بنابراین هنگام عیب‌یابی یک خط تغذیه، تنها یک نقطه را اندازه‌گیری نکنید.

گاهی اندازه‌گیری:

قبل از سلف

و

بعد از سلف

می‌تواند اطلاعات ارزشمندی در اختیار تعمیرکار قرار دهد.

۱۵. مقایسه دو طرف یک مسیر

یکی از تکنیک‌های کاربردی در تعمیرات موبایل، مقایسه نقاط مختلف یک خط است.

فرض کنید یک خط از چند قطعه عبور کرده است.

اگر Diode Value را در چند نقطه مختلف نسبت به GND اندازه‌گیری کنیم، ممکن است بتوانیم محدوده‌ای را که رفتار غیرعادی دارد مشخص کنیم.

برای مثال:

نقطه A → مقدار مشخص

نقطه B → مقدار مشابه

نقطه C → مقدار بسیار پایین

نقطه D → مقدار بسیار پایین

در چنین شرایطی باید بررسی کنیم چه قطعاتی بین نقاط مختلف قرار گرفته‌اند و ایراد در کدام بخش ممکن است وجود داشته باشد.

این روش به تعمیرکار کمک می‌کند به‌جای بررسی کل برد، محدوده احتمالی ایراد را کوچک‌تر کند.

۱۶. مقایسه با برد سالم

یکی از بهترین روش‌ها برای تشخیص وضعیت یک خط، مقایسه آن با یک برد سالم از همان مدل است.

برای مثال، اگر در یک Samsung A12 خط مشخصی مشکوک باشد، می‌توان همان نقطه را روی یک برد سالم اندازه‌گیری کرد.

سپس نتایج را با یکدیگر مقایسه کرد.

این روش بسیار ارزشمند است، زیرا به‌جای حدس زدن، یک مقدار مرجع واقعی در اختیار ما قرار می‌دهد.

البته باید دقت کنیم که بردها واقعاً از یک مدل و نسخه مناسب باشند و شرایط اندازه‌گیری، جهت پراب‌ها و حالت مولتی‌متر نیز یکسان باشد.

۱۷. اهم‌چک در پیدا کردن اتصال کوتاه

یکی از کاربردهای مهم اهم‌چک، بررسی احتمال وجود اتصال کوتاه در خطوط تغذیه است.

فرض کنید گوشی روشن نمی‌شود و احتمال می‌دهیم یکی از خطوط تغذیه اصلی دچار اتصال کوتاه شده باشد.

با خاموش بودن برد می‌توانیم:

برای بالا بردن سرعت عیب یابی (تجربه شخصی )ابتدا مولتی متر را روی تست buzzer قرار داده و در محدوده مشکوک از همه سلف ها مقاومت ها و خازن ها نست بوق گرفته

مثلا سه مورد مشکوک به اتصال پیدا میکنیم . همانطور که میدانید بوق زدن مولتی متر حتما دلیل بر اتصالی  نیست.بعد مولتی متر را در حالت diode value قرار داده

و اهم مسیر را چک میکنیم. اگر مقدار عدد نمایش داده شده از 0.000 تا 0.002 میباشد اون مسیر اتصال کامل شده و اگر اهم بیشتر بود مشکوک به اتصال است

و در این حالت باید با برد سالم همان مدل مقایسه شود

۱۸. آیا با اهم‌چک می‌توان قطعه خراب را دقیقاً پیدا کرد؟

در بسیاری از موارد، اهم‌چک می‌تواند محدوده ایراد را مشخص کند؛ اما همیشه نمی‌تواند به‌تنهایی قطعه معیوب را با قطعیت شناسایی کند.

برای مثال، اگر یک خط تغذیه نسبت به زمین Diode Value بسیار پایینی داشته باشد، ممکن است مشکل مربوط به موارد زیر باشد:

• یک خازن
• آی‌سی
• دیود
• مسیر PCB
• یا قطعه دیگری روی همان خط

در چنین شرایطی ممکن است به تست‌های تکمیلی زیر نیاز داشته باشیم:

• بررسی مقاومت واقعی در حالت Ω
• بررسی شماتیک
• بررسی بردویو
• تزریق ولتاژ
• اندازه‌گیری جریان
• جدا کردن قطعات از مدار

بنابراین اهم‌چک را باید یکی از ابزارهای تشخیص دانست، نه تنها ابزار عیب‌یابی.

۱۹. چند اشتباه رایج در اهم‌چک

اشتباه اول: اهم‌چک روی برد روشن

این کار می‌تواند باعث خطا در اندازه‌گیری و در شرایط نامناسب موجب آسیب به تجهیزات شود.

اشتباه دوم: هر Diode Value پایین را اتصال کوتاه دانستن

همان‌طور که گفتیم، برخی خطوط ذاتاً Diode Value پایینی دارند.

اشتباه سوم: استفاده صرفاً از Buzzer

بوق زدن به معنی مشخص شدن مقدار دقیق Diode Value نیست.

اشتباه چهارم: اندازه‌گیری بدون شناخت خط موردنظر

پیش از اندازه‌گیری بهتر است بدانیم خط موردنظر متعلق به کدام بخش مدار است.

اشتباه پنجم: بی‌توجهی به جهت پراب‌ها

برای مقایسه نتایج، بهتر است همواره روش اندازه‌گیری یکسان باشد.

اشتباه ششم: اعتماد به یک عدد بدون مقایسه

یک عدد به‌تنهایی همیشه معنای مشخصی ندارد.

۲۰. یک نکته بسیار مهم برای هنرجویان

در تعمیرات موبایل، هدف از اهم‌چک تنها مشاهده عدد نمایش‌داده‌شده توسط مولتی‌متر نیست.

هدف اصلی این است که بتوانیم رفتار یک خط را تحلیل کنیم.

یعنی از خودمان بپرسیم:

این خط چیست؟

به چه قطعاتی متصل است؟

Diode Value طبیعی آن چقدر است؟

آیا این مقدار با برد سالم تفاوت دارد؟

اگر تفاوت دارد، علت آن چه می‌تواند باشد؟

وقتی این نوع نگاه را یاد بگیریم، اهم‌چک از یک اندازه‌گیری ساده به ابزاری قدرتمند برای عیب‌یابی تبدیل می‌شود.

۲۱. خلاصه آموزش

در این جلسه یاد گرفتیم:

• در تعمیرات موبایل، منظور رایج از اهم‌چک معمولاً اندازه‌گیری Diode Value است.
• Diode Value با مقاومت واقعی بر حسب Ω تفاوت دارد.
• اهم‌چک یا Diode Value یکی از مهم‌ترین تست‌های اولیه در تعمیرات موبایل است.
• برای اهم‌چک، برد باید خاموش و بدون منبع تغذیه باشد.
• مولتی‌متر را روی حالت تست دیود قرار می‌دهیم.
• برای بررسی Diode Value مسیر نسبت به زمین، در روش مورد استفاده در تعمیرات موبایل:
  • پراپ مثبت → GND
  • پراپ منفی → مسیر موردنظر
• Diode Value پایین همیشه به معنی اتصال کوتاه نیست.
• Buzzer مقدار دقیق Diode Value را نشان نمی‌دهد.
• برای تحلیل دقیق‌تر، حالت تست دیود اهمیت زیادی دارد.
• مقایسه نقاط مختلف یک خط می‌تواند به تعیین محدوده ایراد کمک کند.
• مقایسه با برد سالم یکی از بهترین روش‌های تشخیص رفتار غیرعادی یک خط است.
• اهم‌چک به‌تنهایی همیشه قطعه معیوب را مشخص نمی‌کند و ممکن است به تست‌های تکمیلی نیاز داشته باشیم.

نکته طلایی تعمیرکار

هرگز تنها به یک عدد یا یک بوق اعتماد نکنید.

در تعمیرات موبایل، مهم‌تر از مشاهده عدد، درک مفهوم آن و مقایسه‌اش با شرایط طبیعی مدار است.

هرچه بیشتر روی بردهای سالم و معیوب اندازه‌گیری انجام دهید، تشخیص رفتار طبیعی و غیرطبیعی خطوط برای شما آسان‌تر خواهد شد.