جلسه پنجم : تست سلامت سلف با مولتی‌متر، LCR Meter و تستر سلف

در این جلسه می‌خواهیم یکی از قطعات مهم در مدارهای موبایل یعنی سلف (Inductor) را بررسی کنیم.

اما قبل از شروع باید یک نکته بسیار مهم را بدانیم:

سلف را نمی‌توان با یک مولتی‌متر معمولی به‌طور کامل تست و سالم بودن آن را تأیید کرد.

مولتی‌متر در بهترین حالت می‌تواند به ما کمک کند بفهمیم سیم‌پیچ سلف قطع شده یا مسیر DC آن برقرار است؛ اما این موضوع به معنی تأیید سلامت کامل سلف نیست.

برای بررسی دقیق‌تر سلف می‌توان از LCR Meter استفاده کرد و در برخی تعمیرات نیز از تسترهای مخصوص سلف که عملکرد سلف را روی برد در شرایط کاری بررسی می‌کنند استفاده می‌شود.

در این جلسه علاوه بر روش‌های تست، یاد می‌گیریم:

• مولتی‌متر چه چیزی را درباره سلف به ما می‌گوید؟
• LCR Meter چگونه سلف را بررسی می‌کند؟
• تستر سلف چگونه عملکرد سلف را روی برد بررسی می‌کند؟
• آیا هر سلفی را می‌توان با سلف دیگری جایگزین کرد؟
• چگونه مقدار سلف را از روی شماتیک پیدا کنیم؟
• اگر سلف خراب یا مفقود باشد، چگونه در شماتیک یک مدل دیگر به دنبال سلف مناسب بگردیم؟

آیا مولتی‌متر می‌تواند سلامت سلف را مشخص کند؟

پاسخ کوتاه:

خیر، نه به‌طور کامل.

این موضوع را باید از همان ابتدا به هنرجو یاد بدهیم.

مولتی‌متر در حالت Diode value می‌تواند بررسی کند که آیا مسیر DC سیم‌پیچ برقرار است یا خیر

و در حالت Buzzer  هم زمانی که بوق میزند فقط میتواند تست پیوستگی سلف را تشخیص دهد

حالت Buzzer فقط بررسی می‌کند که مقاومت بین دو نقطه از یک مقدار مشخص کمتر است یا خیر.

بنابراین ممکن است یک سلف خراب باشد ولی همچنان در حالت Buzzer بوق بزند.

ممکن است سلف از نظر مقدار اندوکتانس، رفتار فرکانسی یا مشخصات کاری دچار مشکل شده باشد.

بنابراین:

مولتی متر فقط میتوتند در بررسی اولیه پیوستگی سیم پیچ داخل سلف را تشخیص دهد ، نه تست کامل سلامت.

تست سلف با LCR Meter

برای بررسی دقیق‌تر خود سلف می‌توان از LCR Meter استفاده کرد.

LCR Meter دستگاهی است که می‌تواند پارامترهای قطعاتی مانند:

• Inductance
• Capacitance
• Resistance

را اندازه‌گیری کند.

در مورد سلف، یکی از مهم‌ترین پارامترهایی که بررسی می‌کنیم:

Inductance

است که معمولاً با واحدهایی مانند:

µH (میکروهانری)

یا:

mH (میلی‌هانری)

بیان می‌شود.

بنابراین اگر بخواهیم بدانیم یک سلف واقعاً چه مقدار اندوکتانسی دارد، ابزار مناسب‌تری نسبت به مولتی‌متر در اختیار خواهیم داشت.

و برای اندازه‌گیری دقیق،باید از LCR Meter استفاده کنیم.

<<تستر سلف>> چیست؟

اخیرا تسترهای مخصوص سلف نیز وارد بازار تعمیرات موبایل شده‌اند.

روش کار این ابزارها با اندازه‌گیری ساده مقاومت سلف متفاوت است.

از این تسترها زمانی که برد روشن میباشد باید استفاده کرد به این صورت که سلف نوک تستر را روی سلف مورد

تست نگه میداریم اگر میدان مغناطیسی ایجاد شده باشد چراغ روی تستر روشن میشود

میدان مغناطیسی ایجادشده در آن می‌تواند اطلاعاتی درباره عملکرد آن ارائه دهد.

این موضوع مخصوصاً برای سلف‌هایی که در مدارهای تغذیه فعال هستند اهمیت پیدا می‌کند.

نکته مهم

در این نوع تست،برد باید روشن و مدار فعال باشد تا سلف در شرایط کاری خود قرار بگیرد.

بنابراین تستر سلف و LCR Meter دو ابزار با کاربرد کاملاً یکسان نیستند.

LCR Meter بیشتر برای اندازه‌گیری پارامترهای خود قطعه استفاده می‌شود.

اما تستر سلف در شرایط کاری می‌تواند برای بررسی عملکرد سلف روی مدار مورد استفاده قرار بگیرد.

تفاوت سه روش تست سلف

پس همیشه باید بدانیم با چه ابزاری چه چیزی را داریم اندازه‌گیری می‌کنیم.

سلف را از روی شماتیک چگونه پیدا کنیم؟

یکی از مهارت‌های بسیار مهم برای تعمیرکار این است که بتواند سلف را از روی شماتیک پیدا کند.

همان‌طور که گفتیم، سلف معمولاً با حرف:

L

مشخص می‌شود.

برای مثال ممکن است در شماتیک با مواردی مانند:

L1001

L1202

L501

مواجه شویم.

اما فقط شماره فنی برای ما کافی نیست.

باید اطلاعات مربوط به خود قطعه را نیز از شماتیک یا Parts List پیدا کنیم.

برای مثال ممکن است در اطلاعات قطعه چیزی شبیه این ببینیم:

L1001 → 2.2µH

یا:

L1001 → 4.7µH

در این حالت می‌دانیم مقدار اندوکتانس سلف موردنظر چیست.

چگونه مقدار سلف را از روی شماتیک تشخیص دهیم؟

باید به دو بخش توجه کنیم:

۱. شماره فنی

مثل:

L1001

که مشخص می‌کند درباره کدام قطعه صحبت می‌کنیم.

۲. مقدار قطعه

مثل:

2.2µH

بنابراین اگر در شماتیک فقط عبارت:

L1001

را دیدیم، نباید حدس بزنیم مقدار آن چند میکروهانری است.

باید اطلاعات قطعه را از منبع مربوط به همان برد پیدا کنیم.

آیا هر سلفی را می‌توان با یک سلف دیگر جایگزین کرد؟

خیر.

این یکی از مهم‌ترین نکات این جلسه است.

اینکه دو سلف هر دو مثلاً:

2.2µH

باشند، به این معنی نیست که حتماً می‌توان آن‌ها را جایگزین یکدیگر کرد.

برای انتخاب سلف جایگزین باید مشخصات مهم دیگری را نیز بررسی کنیم.

مهم‌ترین موارد عبارت‌اند از:

۱. Inductance

مثلاً:

2.2µH

۲. Current Rating

یعنی سلف چه مقدار جریان را می‌تواند تحمل کند.

اگر سلف جایگزین توانایی تحمل جریان موردنیاز مدار را نداشته باشد، ممکن است دچار اشباع یا افزایش حرارت شود.

۳. DCR

مقاومت DC داخلی سلف است.

DCR پایین‌تر یا بالاتر می‌تواند روی عملکرد مدار و تلفات تأثیر بگذارد.

۴. اندازه و پکیج

سلف باید از نظر اندازه و نوع پکیج نیز با شرایط برد سازگار باشد.

۵. نوع کاربرد

اینکه سلف در چه مداری استفاده شده بسیار مهم است.

سلف مورد استفاده در یک مدار تغذیه الزاماً با سلفی که در یک مدار دیگر استفاده شده قابل جایگزینی نیست.

مثال مهم برای جایگزینی سلف

فرض کنید در شماتیک یک گوشی داریم:

L1001 = 2.2µH

آیا می‌توانیم هر سلف 2.2µH که پیدا کردیم روی برد قرار دهیم؟

خیر.

باید بررسی کنیم سلف جایگزین:

• مقدار 2.2µH داشته باشد.
• جریان موردنیاز مدار را تحمل کند.
• DCR مناسب داشته باشد.
• از نظر پکیج و ابعاد مناسب باشد.
• و برای نوع مدار موردنظر مناسب باشد.

پس:

µH یک شرط مهم است، اما تنها شرط نیست.

چگونه از یک شماتیک دیگر سلف جایگزین پیدا کنیم؟

اینجا وارد یکی از کاربردی‌ترین مهارت‌های تعمیرات می‌شویم.

فرض کنید سلف اصلی یک گوشی خراب شده و اطلاعات قطعه آن را داریم:

L1001 = 2.2µH

اما سلف اصلی در بازار پیدا نمی‌شود.

می‌توانیم به سراغ شماتیک یک برد دیگر برویم و دنبال سلفی با مشخصات مشابه بگردیم.

مثلاً در مدل دیگری:

2.2µH

پیدا می‌کنیم.

اما کار هنوز تمام نشده است.

باید مشخصات آن سلف را با سلف اصلی مقایسه کنیم.

مثلاً:

اگر به دنبال سلف لایت میگردیم علاوه بر این که مقدار سلف باید با سلف

جایگزین یکی باشد باید حتما از سلفی استفاده کنیم که در مدار لایت به کار رفته باشد

یا اگر به دنبال سلف Buck میگردیم سلف جایگزین حتما از مدار Buck باشد.

این کار احتمال انتخاب قطعه نامناسب را بسیار کاهش می‌دهد.

نکته ایی که باید به آن اشاره کنم این است که در شماتیکهای سامسونگ چون بیشتر اوقات مقدار سلف- مقاومت و خازن کنار شماره

فنی

نوشته نشده برای پیدا کردن مقدار قطعه باید به electrical part list مراجعه و شماره درج شده را در گوگل

سرچ و مقدار قطعه را پیدا کنید

اما در شماتیک های شیامی بدین صورت نیست شماره فنی -مقدار و ولتاژ کاری

قطعه در کنار آن نوشته شده

آیا ظاهر سلف برای انتخاب جایگزین کافی است؟

خیر.

دو سلف ممکن است از نظر ظاهری کاملاً شبیه باشند اما از نظر:

• مقدار اندوکتانس
• جریان قابل تحمل
• DCR
• فرکانس کاری
• و مشخصات مغناطیسی

با یکدیگر تفاوت داشته باشند.

بنابراین:

در انتخاب سلف جایگزین، مشخصات فنی مهم‌تر از ظاهر قطعه است.

جمع‌بندی

سلف یکی از قطعات مهم در مدارهای موبایل است و برای تست آن باید بدانیم دقیقاً چه چیزی را می‌خواهیم بررسی کنیم.

با مولتی‌متر می‌توانیم پیوستگی و مقاومت DC سلف را بررسی کنیم، اما این تست به‌تنهایی سلامت کامل سلف را تأیید نمی‌کند.

برای اندازه‌گیری پارامترهایی مانند Inductance، استفاده از LCR Meter مناسب‌تر است.

در برخی شرایط نیز می‌توان از تستر سلف برای بررسی عملکرد سلف روی برد فعال استفاده کرد.

از طرف دیگر، یکی از مهارت‌های بسیار مهم تعمیرکار، توانایی پیدا کردن مشخصات سلف از روی شماتیک و پیدا کردن یک جایگزین مناسب از برد یا شماتیک دیگر است.

و مهم‌ترین نکته:

هر سلفی که مقدار µH یکسانی داشته باشد، الزاماً جایگزین مناسبی نیست.

برای انتخاب صحیح باید Inductance، جریان قابل تحمل، DCR، پکیج و نوع کاربرد سلف در مدار را در نظر گرفت.

این دقیقاً همان تفاوت بین «تعویض یک قطعه» و انتخاب اصولی قطعه جایگزین در تعمیرات موبایل است.