مقدمه

در دو جلسه قبل با مولتی‌متر و روش اندازه‌گیری ولتاژ آشنا شدیم.

در این جلسه وارد یکی از مهم‌ترین قسمت‌های کار با مولتی‌متر در تعمیرات موبایل می‌شویم:

• تست اتصال یا Buzzer
• حالت Diode Mode
• اندازه‌گیری مقاومت با حالت Ω
• بررسی مقاومت قطعات روی برد
• استفاده از این اندازه‌گیری‌ها برای عیب‌یابی

در تعمیرات موبایل، این سه حالت مولتی‌متر کاربرد بسیار زیادی دارند و یک تعمیرکار باید تفاوت آنها را به‌خوبی بداند.

۱. حالت Buzzer یا تست اتصال چیست؟

حالت Buzzer که به آن Continuity Test نیز گفته می‌شود، برای بررسی وجود یک مسیر الکتریکی با مقاومت پایین استفاده می‌شود.

وقتی دو پراب را به دو نقطه‌ای که ارتباط الکتریکی مناسبی با یکدیگر دارند متصل می‌کنیم، مولتی‌متر ممکن است با صدای بوق این اتصال را اعلام کند.

به همین دلیل در تعمیرات موبایل معمولاً می‌گوییم:

«روی بوق تست کن.»

اما یک نکته بسیار مهم را از همین ابتدا به خاطر بسپارید:

⚠️ هر بوقی به معنی اتصال کوتاه نیست.

۲. آیا Buzzer و Diode Mode در همه مولتی‌مترها جدا هستند؟

خیر.

این موضوع یکی از نکاتی است که افراد مبتدی ممکن است در ابتدا با آن اشتباه کنند.

در بعضی مولتی‌مترها، حالت Buzzer و Diode Mode روی یک حالت مشترک قرار دارند.

یعنی وقتی سلکتور را روی علامت مربوطه قرار می‌دهیم، با فشردن دکمه SELECT می‌توانیم بین حالت‌های مختلف جابه‌جا شویم.

اما در بعضی مولتی‌مترها این دو حالت کاملاً جدا از یکدیگر هستند.

نمونه: Victor VC97

در مولتی‌متر VC97 که به عنوان نمونه در این آموزش قرار داده‌ایم، محل Diode Mode و Buzzer روی سلکتور به صورت جداگانه مشخص شده است.

بنابراین در VC97 برای استفاده از Diode Mode و Buzzer، هر کدام حالت مخصوص خودشان را دارند.

اما در یک مولتی‌متر دیگر ممکن است این دو عملکرد روی یک موقعیت قرار گرفته باشند و با دکمه‌ای مانند:

SELECT

بین آنها جابه‌جا شویم.

نکته مهم

پس اگر مولتی‌متر شما دقیقاً مانند VC97 نیست، نگران نباشید.

۳. Buzzer دقیقاً چه چیزی را نشان می‌دهد؟

Buzzer در اصل بررسی می‌کند که بین دو نقطه، پیوستگی الکتریکی با مقاومت پایین وجود دارد یا خیر.

اگر مقاومت بین دو نقطه از یک حد مشخص کمتر باشد، مولتی‌متر معمولاً بوق می‌زند.

این حد در مولتی‌مترهای مختلف می‌تواند متفاوت باشد.

بنابراین نباید بگوییم:

«هر چیزی که زیر فلان مقدار بود حتماً شورت است.»

چون آستانه بوق در مدل‌های مختلف مولتی‌متر متفاوت است و مهم‌تر از آن، ساختار خود مدار نیز اهمیت دارد.

۴. چرا بوق مولتی‌متر به تنهایی برای تشخیص شورت کافی نیست؟

فرض کنید پراب‌ها را به دو سر یک مسیر مسی سالم روی برد متصل کنیم.

طبیعی است که این دو نقطه تقریباً مستقیماً به هم متصل باشند و مولتی‌متر بوق بزند.

آیا این یعنی برد شورت است؟

خیر.

این فقط یک اتصال طبیعی است.

حتی در بعضی خطوط تغذیه نیز به دلیل وجود قطعات مختلف مانند خازن‌ها، مقاومت‌ها، سلف‌ها یا نیمه‌هادی‌ها ممکن است رفتار خاصی ببینیم.

پس:

بوق = وجود مسیر با مقاومت پایین

اما:

بوق ≠ شورت قطعی

برای تشخیص شورت باید خط موردنظر، ساختار مدار و اندازه‌گیری‌های دیگر را نیز بررسی کنیم.

۵. Diode Mode چیست؟

حالا می‌رسیم به یکی از مهم‌ترین ابزارهای تعمیرکار برد:

🔥 Diode Mode

Diode Mode یا حالت تست دیود در ظاهر برای تست دیود طراحی شده است، اما در تعمیرات موبایل کاربرد بسیار گسترده‌تری دارد.

در این حالت مولتی‌متر یک جریان بسیار کوچک را از طریق پراب‌ها به مدار اعمال می‌کند و افت ولتاژ را اندازه‌گیری می‌کند.

عدد نمایش‌داده‌شده معمولاً بر حسب ولت است.

برای مثال ممکن است عددی مانند:

0.450

یا

0.580

روی نمایشگر ببینیم.

این عدد در واقع یک اهم چک(diode value) یا افت ولتاژ اندازه‌گیری‌شده است.

۶. چرا Diode Mode در تعمیرات موبایل بسیار مهم است؟

اینجا یکی از تفاوت‌های مهم تعمیرکار حرفه‌ای و فرد مبتدی مشخص می‌شود.

یک فرد مبتدی ممکن است تصور کند:

Diode Mode فقط برای تست دیود است.

اما تعمیرکار برد از این حالت برای بررسی خطوط مختلف مدار نیز استفاده می‌کند.

به عنوان مثال می‌توانیم یک خط را نسبت به GND اندازه‌گیری کنیم و مقدار به‌دست‌آمده را با:

• برد سالم
• برد مشابه
• اطلاعات بردویو
• شماتیک
• یا اندازه‌گیری‌های قبلی

مقایسه کنیم.

این مقایسه می‌تواند اطلاعات بسیار ارزشمندی درباره وضعیت یک خط در اختیار ما قرار دهد.

۷. روش صحیح Diode Mode روی برد

برای اندازه‌گیری معمول خطوط برد:

مرحله اول

تغذیه برد را قطع کنید.

یعنی:

• باتری جدا باشد.
• شارژر متصل نباشد.
• منبع تغذیه به برد وصل نباشد.

مولتی متر را روی Diode Mode قرار دهید.

اهم چک گرفتن از روی برد از اهمیت بالایی برخوردار است چون برای پیدا کردن بسیاری از مشکلات دستگاه به شما کمک میکند پس سعی کنید این قسمت را به صورت کامل فرا بگیرید

در این مرحله برای اهم چک گرفتن پراپ قرمز را روی GND برد قرار داده و پراپ مشکی را روی مسیری که مد نظر شماست بگذارید.

عدد نشان داده شده روی نمایشگر مولتی متر بسیار مهم است

چون از روی این عدد میتوانید تشخیص دهید مسیر مورد نظر سالم یا مشکل دارد.

۸. چرا عدد Diode Mode اهمیت دارد؟

فرض کنید روی یک خط خاص از یک برد سالم عدد:

0.520

داریم.

حالا همان نقطه را روی یک برد معیوب اندازه‌گیری می‌کنیم و عدد:

0.050

نمایش داده می‌شود.

این اختلاف می‌تواند یک سرنخ مهم برای عیب‌یابی باشد.

یا ممکن است در یک برد سالم عدد مشخصی داشته باشیم ولی در برد معیوب:

OL

نمایش داده شود.

این هم می‌تواند نشان‌دهنده وجود تفاوت در آن مسیر باشد.

اما توجه کنید:

یک عدد به تنهایی نمی‌تواند سالم یا خراب بودن یک خط را ثابت کند.

باید بدانیم آن خط مربوط به چه مداری است و چه قطعاتی به آن متصل هستند

البته داشتن یک برد مشابه و تطبیق دادن عدد ها در هر دو برد دارای اهمیت میباشد

۹. OL در Diode Mode یعنی چه؟

اگر مولتی‌متر در Diode Mode عبارت:

OL (open line)

را نشان دهد، معمولاً به این معنی است که در جهت اندازه‌گیری، جریان قابل‌توجهی از مسیر عبور نمی‌کند یا مسیر برای محدوده اندازه‌گیری مولتی‌متر باز است.

اما روی برد موبایل، OL نیز باید با توجه به ساختار مدار تفسیر شود.

بنابراین:

OL = لزوماً خرابی نیست.

همان‌طور که:

0.050 = لزوماً شورت قطعی نیست.

۱۰. جهت پراب‌ها در Diode Mode بسیار مهم است

در Diode Mode جهت قرارگیری پراب‌ها اهمیت زیادی دارد.

اگر جای پراب‌ها را عوض کنیم، ممکن است عدد کاملاً متفاوتی ببینیم.

مثلاً:

مشکی → GND
قرمز → خط

ممکن است یک مقدار مشخص نشان دهد.

اما با برعکس کردن آنها:

قرمز → GND
مشکی → خط

ممکن است عدد دیگری یا حتی OL مشاهده شود.

دلیل آن رفتار نیمه‌هادی‌ها و مسیرهای موجود در مدار است.

پس هنگام ثبت مقدار Diode Mode، همیشه باید جهت پراب‌ها را نیز مشخص کنیم.

۱۱. Diode Reading یا Diode Value چیست؟

در تعمیرات موبایل اصطلاحی که زیاد می‌شنویم:

Diode Value

یا

Diode Reading

است.

منظور همان مقداری است که مولتی‌متر در حالت Diode Mode نشان می‌دهد.

مثلاً:

0.480

0.550

0.620

این اعداد را نباید مانند مقدار مقاومت تفسیر کنیم.

مثلاً:

0.550 در Diode Mode به معنی 0.550 اهم نیست.

بلکه مقدار افت ولتاژ اندازه‌گیری‌شده توسط مولتی‌متر است.

۱۲. کاربرد بسیار مهم Diode Mode در عیب‌یابی خطوط

یکی از روش‌های بسیار کاربردی این است که مقدار یک خط را با برد سالم مقایسه کنیم.

فرض کنید در برد سالم:

خط LCD → 0.480

ولی در برد معیوب:

خط LCD → 0.020

می‌بینیم.

این اختلاف می‌تواند نشان‌دهنده وجود یک مشکل در آن خط باشد و ما را به سمت بررسی قطعات یا مسیر مربوطه هدایت کند.

به همین دلیل در تعمیرات موبایل، داشتن اطلاعات Diode Value خطوط بردهای سالم بسیار ارزشمند است.

۱۳. آیا برای هر خط یک Diode Value ثابت داریم؟

خیر.

این یک اشتباه بسیار رایج است.

نمی‌توان گفت:

«اگر Diode Value زیر 0.300 بود حتماً شورت است.»

یا:

«همه خطوط سالم باید حدود 0.500 باشند.»

مقدار Diode Reading به عوامل مختلفی بستگی دارد:

• نوع خط
• قطعات متصل به خط
• طراحی مدار
• مسیرهای داخلی آی‌سی‌ها
• وضعیت برد
• جهت پراب‌ها
• نوع و مدل مولتی‌متر

بنابراین بهترین روش، مقایسه با برد سالم مشابه و استفاده از اطلاعات شماتیک و بردویو است.

۱۴. تفاوت Buzzer و Diode Mode

این دو حالت را با هم اشتباه نگیرید.

نتیجه مهم:

Buzzer بیشتر برای تشخیص سریع اتصال

اما

Diode Mode ابزار بسیار مهم‌تری برای تحلیل وضعیت خطوط برد است.

۱۵. حالا می‌رسیم به حالت Ω

علامت:

Ω

در مولتی‌متر برای اندازه‌گیری مقاومت الکتریکی استفاده می‌شود.

واحد مقاومت:

اهم (Ohm)

است.

مقاومت معمولاً با این واحدها نمایش داده می‌شود:

• Ω
• kΩ
• MΩ

مثلاً:

1kΩ = 1000Ω

و:

1MΩ = 1,000,000Ω

۱۶. تست Ω چه کاربردی در تعمیرات موبایل دارد؟

حالت Ω کاربردهای زیادی دارد.

از جمله:

• اندازه‌گیری مقدار مقاومت یک مقاومت
• بررسی مقاومت یک خط نسبت به GND
• بررسی تغییرات یک مسیر
• مقایسه مقاومت یک خط با برد سالم
• کمک به تشخیص برخی اتصال‌های غیرطبیعی

اما در تعمیرات موبایل باید یک نکته مهم را بدانیم:

مقاومتی که روی برد اندازه‌گیری می‌کنیم، همیشه الزاماً برابر مقدار واقعی همان مقاومت نیست.

چرا؟

چون قطعه در مدار قرار دارد و ممکن است مسیرهای دیگری نیز به دو سر آن متصل باشند.

۱۷. اندازه‌گیری مقاومت یک مقاومت روی برد

فرض کنید یک مقاومت روی برد داریم که مقدار آن طبق شماتیک:

10kΩ

است.

اگر دو پراب مولتی‌متر را روی دو سر مقاومت قرار دهیم، ممکن است عددی که می‌بینیم دقیقاً 10kΩ نباشد.

دلیل آن می‌تواند وجود مسیرهای موازی و قطعات دیگر در مدار باشد.

بنابراین:

اندازه‌گیری مقاومت روی برد همیشه به معنی اندازه‌گیری مقدار واقعی خود مقاومت نیست.

۱۸. اگر بخواهیم مقدار واقعی مقاومت را بدانیم چه کار کنیم؟

برای اندازه‌گیری دقیق‌تر مقدار خود مقاومت، باید اثر مسیرهای اطراف را از بین ببریم.

یکی از روش‌ها این است که یک پایه مقاومت را از مدار جدا کنیم و سپس مقدار آن را اندازه‌گیری کنیم.

در این حالت مولتی‌متر تقریباً فقط خود مقاومت را می‌بیند.

برای تعمیرکار مبتدی فعلاً مهم است که این مفهوم را بداند:

مقاومت روی برد ≠ همیشه مقدار واقعی مقاومت

۱۹. تفاوت تست مقاومت و Diode Mode

این دو حالت بسیار مهم هستند اما اطلاعات متفاوتی به ما می‌دهند.

Ω

به ما مقاومت الکتریکی را نشان می‌دهد.

مثلاً:

10Ω

1kΩ

100kΩ

Diode Mode

به ما افت ولتاژ را نشان می‌دهد.

مثلاً:

0.450V

0.600V

بنابراین:

عدد 0.600 در Diode Mode را با 600Ω یا 0.6Ω اشتباه نگیرید.

۲۰. تست مقاومت خطوط برد

در تعمیرات موبایل گاهی تعمیرکار می‌خواهد بداند یک خط نسبت به GND چه مقاومتی دارد.

برای این کار می‌توانیم:

پراب مشکی → GND

پراب قرمز → خط موردنظر

قرار دهیم و مقدار Ω را بررسی کنیم.

این اندازه‌گیری می‌تواند اطلاعات مفیدی درباره وضعیت خط بدهد.

اما مانند Diode Mode، برای تفسیر مقدار مقاومت نیز بهتر است خط موردنظر را با برد سالم مشابه مقایسه کنیم.

۲۱. یک نکته مهم درباره خازن‌ها هنگام تست Ω

اگر روی یک خطی که خازن دارد، پراب‌های مولتی‌متر را قرار دهیم، ممکن است عدد مقاومت ابتدا تغییر کند و سپس به سمت مقدار بالاتر حرکت کند.

این رفتار می‌تواند به دلیل شارژ شدن خازن توسط مولتی‌متر باشد.

پس اگر هنگام تست مقاومت دیدید:

عدد تغییر می‌کند → بالا می‌رود → یا به OL نزدیک می‌شود

نباید بلافاصله تصور کنید مولتی‌متر یا برد خراب است.

باید مدار و قطعات متصل به آن خط را در نظر بگیریم.

۲۲. یک روش حرفه‌ای برای عیب‌یابی

یک تعمیرکار حرفه‌ای معمولاً فقط به یک اندازه‌گیری اکتفا نمی‌کند.

برای مثال اگر به یک خط مشکوک باشیم، می‌توانیم از چند روش استفاده کنیم:

مرحله اول

بررسی Buzzer

مرحله دوم

بررسی Diode Mode

مرحله سوم

بررسی مقاومت Ω

مرحله چهارم

مقایسه با برد سالم

مرحله پنجم

بررسی شماتیک و بردویو

این اطلاعات در کنار هم کمک می‌کنند مسیر عیب‌یابی را دقیق‌تر پیدا کنیم.

⚠️ چند اشتباه مهم

❌ هر بوق = شورت

اشتباه است.

❌ هر عدد پایین در Diode Mode = شورت

اشتباه است.

❌ هر عدد 0Ω = قطعه خراب

لزومی ندارد.

❌ مقدار Diode Value همه خطوط باید یکسان باشد

اشتباه است.

❌ مقدار مقاومتی که روی برد می‌بینیم همیشه مقدار واقعی مقاومت است

خیر.

❌ Diode Mode فقط برای تست دیود است

در تعمیرات موبایل، کاربرد آن بسیار گسترده‌تر است.

تمرین عملی جلسه سوم

برای اینکه مطالب این جلسه کاملاً جا بیفتد، چند تمرین ساده انجام دهید.

تمرین ۱ — Buzzer

دو پراب را به یکدیگر متصل کنید.

صدای بوق را بشنوید و عدد نمایش داده‌شده را مشاهده کنید.

تمرین ۲ — Diode Mode

مولتی‌متر را روی Diode Mode قرار دهید.

یک دیود سالم را با دو جهت مختلف تست کنید.

یک بار:

قرمز → آند

مشکی → کاتد

و سپس پراب‌ها را جابه‌جا کنید.

تفاوت دو حالت را مشاهده کنید.

تمرین ۳ — Diode Reading

روی یک برد آموزشی، یک خط مشخص را نسبت به GND اندازه‌گیری کنید.

عدد را یادداشت کنید.

سپس اگر همان برد را در اختیار دارید، چند خط دیگر را نیز اندازه‌گیری کنید.

هدف این تمرین در ابتدا شناخت نحوه نمایش Diode Value است، نه تشخیص خرابی.

تمرین ۴ — Ω

یک مقاومت با مقدار مشخص را خارج از مدار اندازه‌گیری کنید.

مثلاً اگر مقاومت:

10kΩ

باشد، مقدار نمایش داده‌شده را مشاهده کنید.

سپس یک مقاومت مشابه را روی برد اندازه‌گیری کنید و تفاوت احتمالی را بررسی کنید.

⭐ نکته طلایی این جلسه

اگر بخواهیم فقط سه نکته از این جلسه را به خاطر بسپاریم:

۱.

بوق به تنهایی به معنی شورت نیست.

۲.

Diode Mode یکی از مهم‌ترین ابزارهای تعمیرکار برای بررسی و مقایسه خطوط برد است.

۳.

مقدار Ω که روی یک مقاومتِ نصب‌شده روی برد می‌گیریم، لزوماً مقدار واقعی خود مقاومت نیست.

جمع‌بندی

در این جلسه یاد گرفتیم:

• Buzzer چیست.
• Continuity چیست.
• چرا مولتی‌متر بوق می‌زند.
• چرا هر بوقی به معنی شورت نیست.
• تفاوت مولتی‌مترهایی که Buzzer و Diode Mode مشترک دارند با مدل‌هایی مانند VC97 که این حالت‌ها جدا هستند.
• Diode Mode چیست.
• عدد Diode Reading چه مفهومی دارد.
• چرا Diode Mode در تعمیرات موبایل اهمیت بسیار زیادی دارد.
• نحوه صحیح اندازه‌گیری Diode Value نسبت به GND.
• اهمیت جهت پراب‌ها در Diode Mode.
• مفهوم OL.
• چرا یک Diode Value خاص را نمی‌توان برای تمام خطوط سالم یا معیوب تعیین کرد.
• کاربرد حالت Ω.
• تفاوت مقاومت و Diode Reading.
• چرا اندازه‌گیری مقاومت یک قطعه روی برد ممکن است با مقدار واقعی آن متفاوت باشد.
• چگونه از Buzzer، Diode Mode و Ω در کنار هم برای عیب‌یابی استفاده کنیم.

جلسه بعد

در جلسه بعد وارد بخش بسیار مهمی می‌شویم:

🔧 تست قطعات روی برد با مولتی‌متر

و به صورت عملی سراغ مقاومت، خازن، دیود، سلف و ترانزیستور می‌رویم و یاد می‌گیریم هرکدام را روی خود برد چگونه بررسی کنیم.